Bad timing (Κακιά ώρα)

(This post is based on a short story which was originally written 25 years ago, published in the Evening Post, the former evening newspaper of Wellington, New Zealand, and awarded a prize of 20 dollars. Part one of this story was posted on 9 July 2008 in Organically Cooked.)

When I came to Greece on holiday in 1974 with my parents, I thought I was coming to a place where everyone lived by the sea under the sun wearing smiling faces. I didn't expect to experience the feelings aroused by war and sending away soldiers to fight for their country. After three and a half months, our holiday had finally come to an end: our return tickets to New Zealand stated 21 July 1974 as the departure date.

On the eve of our departure, we woke up on a hot summer's day in Pireaus. It was a local holiday in the neighbourhood, as the district church was celebrating its patron saint, the Prophet Elias. Our bags were packed and ready for our departure the next day. Peace and quiet is expected on holidays, and the neighbourhood was silent. My father's sister told us to get ready to go to church. She was about to prepare a picnic to eat near a park in the churchyard. At this moment, there was a knock on the door; it was her sister-in-law.

Barbara had a scared look on her face. My aunt was used to it; Barbara had always been the worrying type. "Seen a ghost, again, Barbara?"

Barbara's hollowed eyes were overcome with tears. "Haven't you heard?"

"Heard what?" snapped my aunt. Now she was worried.

"There's a war on; haven't you heard?"

We turned on the radio. Every single radio station we tuned in to was playing the same pre-recorded message: "... state of war..., ... emergency... γενική επιστράτευση (mobilisation of military forces into combat)..." Now my aunt was worried.

On 20 July, 1974, Turkey invaded Northern Cyprus (which it has been occupying illegally for the last 34 years; its status in the region is still not recognised globally) and the Greek airports closed down to all international flights. Overnight, from holidaymakers, we had officially become overstayers.

(Αυτή η ανάρτηση βασίζεται σε ένα διήγημα το οποίο γράφτηκε αρχικά πριν από 25 χρόνια, το οποίο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Evening Post, η πρώην βραδυνή εφημερίδα του Ουέλινγκτον, Νέα Ζηλανδία, και βραβεύτηκε. Το πρώτο μέρος αυτής της ιστορίας δημοσιεύτηκε στις 9 Ιουλίου 2008, στο Organically cooked.)

Όταν ήρθα στην Ελλάδα για διακοπές το 1974 με τους γονείς μου, σκεφθόμουνα οτι θα κατέληγα σε ένα τόπο όπου ολοι ζουσαν διπλα στη θάλασσα κάτω από τον ήλιο με χαμογελαστά πρόσωπα. Δεν περίμενα να αντιμετωπίσω τα συναισθήματα που εδειχναν τον φοβο του πολεμου και την αποστολή στρατιώτων να πολεμήσουν για την πατρίδα τους. Μετά από τρεισήμισι μήνες, το οικογενειακο ταξιδι στην πατριδα των γονεων μου τελείωνε. Τα εισητηρια μας για τη Νέα Ζηλανδία ανέφεραν 21 Ιούλιο 1974 ως ημερομηνία αναχώρησης.

Την παραμονή της αναχώρησης μας, ήμασταν στον Πειραιά. Ήταν μια τοπική αργία στη γειτονιά, κοντά σε μια εκκλησία που γιόρταζε τον άγιο της, τον Προφήτη Ηλία. Οι βαλίτσες ήταν έτοιμες για την αναχώρησή μας την επόμενη μέρα. Η ησυχία αναμένεται στις αργίες, και η γειτονιά ήταν σιωπηλή. Η θεία μου μας είπε να ετοιμάστούμε να πάμε στην εκκλησία.Είχε προετοιμάσει φαγητά να πάρουμε μαζί μας να φάμε σε ένα πάρκο. Κάποια στιγμή, χτυπά πόρτα.

Η ήταν κατατρομαγμένη, ήταν πάντα ανήσυχος χαρακτήρασς. "Πάλι είδες φάντασμα;" την ρωτά η θεία μου.

Η Βαρβάρα με βουρκομένα μάτια ξεσπά στα κλάματα. "Δεν ακούσατε;"

"Τι ν'ακούσουμε;" λέει η θεία μου. Τώρα, ήταν και αυτή ανήσυχη.

"Άρχισε πόλεμος? Δεν τ'ακούσατε;"

Ανάβουμε το ραδιόφωνο. Ο κάθε ραδιοφωνικός σταθμός έπαιζε το ίδιο προ-μαγνητοφωνημένο μήνυμα: "... κατάσταση πολέμου ..., ... εκτάκτου ανάγκης ... γενική επιστράτευση"

Στις 20 Ιουλίου, 1974, η Τουρκία εισέβαλε στην Βόρεια Κύπρο (το οποίο κατέχει παράνομα τα τελευταία 34 χρονια - η κατάσταση αυτή στην περιοχή εξακολουθεί να μην αναγνωρίζεται παγκοσμίως) και τα ελληνικά αεροδρόμια έκλεισαν για όλες τις διεθνείς πτήσεις. Από μια νύκτα στην άλλη, από εκδρομείς, βρεθήκαμε αλλοδαπούς.


(the tombs of the famous Venizelos family, heads of state, Hania; orange groves in the village; 1974)

All men aged under 40 were called up for compulsory enlistment. My father was 39 years old at the time. As a Greek citizen, he had to do his duty. The state asked for the enlistment of all men who, upon completion of their military training, had received a coloured certificate when they were dismissed. Those given a white certificate were excused from service at this time. Dad couldn't remember what colour his certificate was, but he knew where he kept his military documents: in the inside pocket of an old blazer he had travelled to New Zealand with, which was hanging in the wardrobe of our home in Wellington. After a few phone calls from neighbours' houses - we begged them to take our dollars, phone calls were not cheap back then - we managed to track down my aunt who had a key to our house. She found the certificate (and the house broken into), and called us immediately from our home, to tell us it was white. We told her not to expect us at the airport. When will you be coming back? she asked us. We don't know, my mother replied. Take the girls and go home, my father told my mother. I'm not leaving without you, my mother cried. He didn't really want to go back anyway.

At the tender age of eight, to me, war signified guns, Nazis and starving naked children, all of which bore no resemblance to the war that was unfolding in Greece. People wouldn't come out of their houses, the streets were empty, not a sound to be heard - music had practically become banned overnight (most of it had been censored in any case, under the military junta regime). Everyone had the radio turned on to hear all the news reports. People would walk around their houses, in their yards, with long faces; if they had to go somewhere - cars crossed the roads only occasionally - they would walk hurriedly, as if they feared a bogeyman. Whenever they came across a religious icon, they solemnly made the sign of the cross and whispered a prayer. My sister and I, once regarded as the 'Greek tourist foreigners', the centre of attention, were now noticed.

Our father was not drafted; other children's fathers and brothers were not so lucky, making them grow up so quickly. Children my age would be talking about the war situation in as serious a tone as their parents', fearing that they may have to face up to losing an important member of the family, and in Greek families, all the men were like electricity pylons, heading and directing everyone else.

The days of the war period passed slowly. We stayed at home, with the radio on all day, tuned into a news station, waiting for any updates to the situation. The report we had been hoping for came quite suddenly. We were at Barbara's house. Her husband had also escaped military service, and her son was under 18, the age required to be drafted. They were a happier family than most others in the neighbourhood. The radio had been playing soft music, when suddenly it was cut off, and the standardised melody signalling the news report came on.

This time, there was more than the usual commotion when the scheduled news reports were broadcast. "Ta nea, ta nea!" This was a signal for everyone, especially children, to shut up.

And then we heard the news report. It consisted of three words, because the rest - if there were any - were drowned by the whole neighbourhood's cries of joy: "Ο πόλεμος τελείωσε." (The war is over.)

Shouts, screams, laughter, hugs and kisses filled the streets. The grown-ups put on music, the children let off firecrackers. This all began to happen in less than a minute, which just goes to show, everybody - literally - was listening to the radio, and probably the same station. I can still remember the first question I asked my aunt: "Does this mean we're going back to New Zealand?" Everyone laughed. "So you want to go back now?" she asked me, with tears in her eyes. Despite the end to my war, the conflict still continues in different form in Cyprus.

My parents were eager to leave as soon as possible in case more hostilities broke out. No one cried on the day of our departure, except for one hysterical aunt who cried at any emotional event, whether happy or sad. They all asked us not to forget them, and to come back again some time, not to visit, but to stay for good. I do not recall the return journey to New Zealand. We had no time to call anyone back home to tell them we were coming. When we finally touched down at Wellington Airport, we picked up our suitcases and took a taxi home. There was no one to welcome us back.

Όλοι οι άνδρες ηλικίας κάτω των 40, ζητούνταν για υποχρεωτική επιστράτευση. Ο πατέρας μου ήταν 39 ετών. Ως Έλληνας πολίτης, έπρεπε να πράξει το καθήκον του. Η πολιτεία επιστράτευε όλους τους άνδρες που, κατά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής τους θητείας, είχαν παραλάβει ένα έγχρωμο πιστοποιητικό όταν είχαν τελειώσει. Εκείνοι που τους είχαν δοθεί λευκό πιστοποιητικό ήταν απαλλαγμένοι από την υπηρεσία. Ο μπαμπάς δεν μπορούσε να θυμηθεί τι χρώμα ήταν το πιστοποιητικό του, αλλά ήξερε όπου το είχε βάλει - στην εσωτερική τσέπη ενός παλαιού κουστουμιού με το οποίο είχε ταξιδέψει στη Νέα Ζηλανδία, η οποία κρεμόταν στην ντουλάπα στο σπίτι μας στο Ουέλινγκτον. Μετά από μερικά τηλεφωνήματα από γειτονικά σπίτια - επέμεναν οι άνθρωποι να μην πάρουν λεφτά παρόλο που τα τηλεφωνήματα δεν ήταν φθηνα τότε - κατορθώσαμε να εντοπίσουμε μια θεία μου που είχε το κλειδί για το σπίτι μας. Και βρήκε το πιστοποιητικό (και το σπίτι να έχει διαρρυκτεί), και μας κάλεσε αμέσως από το σπίτι μας, να μας πει πως ήταν λευκό. Τους είπαμε να μην μας περιμένουν στο αεροδρόμιο. Πότε θα έρθετε πίσω; μας ρώτησε. Δεν ξέρουμε, η μάνα μου της απάντησε. Πάρτε τα κορίτσια και πηγαίνετε σπίτι, ο πατέρας φώναζε στη μητέρα μου. Δεν φεύγω χωρίς εσένα, έλεγε η μάνα μου. Αυτός πραγματικά δεν ήθελε να γυρίσει πίσω στην χώρα που είχε μεταναστεύσει, ούτως ή άλλως.

Στην τρυφερή ηλικία των οκτώ, για μένα, η λέξη πόλεμος σήμαινε Ναζί και πεινασμένα γυμνά παιδιά, όλα απ΄τα οποία δεν είχαν ομοιότητα με τον πόλεμο που εκτυλισσόταν στην Ελλάδα. Οι άνθρωποι δεν εβγαίναν από τα σπίτια τους, οι δρόμοι είχαν αδειάσει, δεν επιτρεπότανε να ακούσουμε μουσική -όλα είχαν απαγορευτεί (επιπλέον της λογοκρισίας που άλλωστε υπήρχε επί χούντας). Ο καθένας είχε ενεργοποιημένο το ραδιόφωνο να ακούσει όλες τις ειδησεις. Οι άνθρωποι περπατούσαν γύρω από τα σπίτια τους. Εάν έπρεπε να πάνε κάπου - τα αυτοκίνητα διέσχισαν τις οδούς μόνο περιστασιακά - περπατούσαν βιαστικά, σαν να φοβούνται τον μπαμπούλα. Κάθε φορά που αντίκριζαν μια θρησκευτική εικόνα, κάναν τον σταυρό τους και ψιθύριζαν μια προσευχή. Η αδερφή μου και εγώ, που μας καμάρωναν όλοι, το επίκεντρο της προσοχής τους, τώρα δεν μας δίνανε σημασία.

Ο πατέρας μας δεν είχε συνταχθεί. Άλλων παιδιών οι πατεράδες και αδελφούς δεν ήταν τόσο τυχεροί. Σ'αυτή την ηλικία ήταν παράξενο να τους ακούω να μιλάνε για τον πόλεμο σαν μεγάλους ανθρώπους, με σοβαρό ύφος, φοβούμενοι ότι μπορεί να έχουν να αντιμετωπίσουν το γεγονός ότι μπορεί να χάσουν ένα σημαντικό μέλος της οικογένειας, καθώς και σε ελληνικές οικογένειες, όλοι οι άνδρες ήταν σαν τους πυλώνες ρεύματος. Ποιος θα έμενε να κυβερνήσει την οικογένεια.

Οι ημέρες του πολεμικού περιόδου πέρασαν αργά. Μέναμε μέσα στο σπίτι, με το ραδιόφωνο αναμμένο όλη την ημέρα, συντονισμένο σε ειδησεογραφικό σταθμό, περιμένοντας τυχόν ενημερώσεις για την κατάσταση. Αυτό που θέλαμε να ακούσουμε ήρθε εντελώς ξαφνικά. Ήμασταν στο σπίτι της Βαρβάρας. Ο σύζυγός της είχε αποφύγει την απιστράτευση, και ο γιος της ήταν κάτω από το όριο ηλικίας που απαιτείται για να συνταχθεί. Το ραδιόφωνο έπαιζε απαλή μουσική, όταν ξαφνικά διακόπτετε το πρόγραμμα, και ακούστηκε η γνωστή μελωδία που επισήμανε της ειδήσεις .

"ΤΑ ΝΕΑ, ΤΑ ΝΕΑ!" φώναζαν οι μεγάλοι. Αυτό το σύνθημα, και ιδιαίτερα στα παιδιά, εννοούσε "Σκάστε όλοι, ακούμε ειδήσεις".

Και τότε ακούσαμε την είδηση που θέλαμε. Τούτη αποτελείτο από τρεις λέξεις, διότι η υπόλοιπη - εάν υπήρχε - είχε πνιγεί από τις κραυγές της γειτονιάς: "Ο πόλεμος τελείωσε".

Σκληριές, φασαρία, γέλια, αγκαλιές και φιλιά, γεμάτοι οι δρόμοι. Οι μεγάλοι έπαιζαν μουσική, τα παιδιά πετούσαν πυροτεχνήματα. Όλα άρχισαν ξαφνικά και γρήγορα εξελίχτηκαν. Όλοι κυριολεκτικά άκουγαν το ραδιόφωνο, και πιθανών τον ίδιο σταθμό. Θυμάμαι ακόμη την πρώτη ερώτηση που έθεσα στη θεία μου: "Μήπως αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να επιστρέψουμε στη Νέα Ζηλανδία;" Όλοι γέλασαν. "Θέλεις τώρα να φύγεις;" με ρώτησε, με δάκρυα στα μάτια της. Παρά το τέλος του πόλεμου όπως το έζησα εγώ σαν μικρο παιδί, η κατάσταση στην Κύπρο δεν βελτιώθηκε.

Οι γονείς μου ήταν πρόθυμοι να εγκαταλείψουν το ταχύτερο δυνατόν, σε περίπτωση που ξέσπαγαν πάλι εχθροπραξίες. Κανείς δεν έκλαψε την ημέρα της αναχώρησής μας, εκτός από μία υστερική θεία που έκλαιγε σε οποιαδήποτε συναισθηματική εκδήλωση, είτε ήταν η δεν ήταν θλιβερή. Όλοι μας ζήτησαν να μην τους ξεχάσουμε, και να επανέλθουμε κάποια στιγμή, όχι πάλι για επίσκεψη, αλλά να μείνουμε για πάντα. Δεν θυμάμαι το ταξίδι επιστροφής στη Νέα Ζηλανδία. Δεν είχαμε χρόνο να καλέσουμε κανέναν πίσω στο σπίτι για να τους πούμε πως ερχόμασταν.


(school photo, Clyde Quay School, Wellington, New Zealand, 1978)

It was late in the afternoon when we arrived in Mt Victoria. My sister and I had the same thing on our minds: to walk down Armour Avenue to our aunt's house and announce our arrival. We could see the light on in her house. Telephones were not that widespread in the mid-70s, no matter which part of the world you lived in. I remember seeing my four-year-old cousin; he had grown taller in the four months we had been away. And it didn't take long for our neighbours to find out about our return: Mt Victoria was still very much a Greek suburb of Wellington in the mid-70s; in 1978, seven of the 12 school leavers at Clyde Quay School were of Greek origin. They started crowding into my aunt's tiny house, to hear us tell them all about out adventures in the land they left, but yearned to go back to.

Ήταν αργά το απόγευμα όταν φτάσαμε στο Ουελλιγκτον. Η αδερφή μου και εγώ είχαμε το ίδιο πράγμα στο μυαλό μας: να πάμε στην θεία μας - έμενε απέναντι από το σπίτι μας - και να ανακοινώσουμε την άφιξη μας. Και δεν χρειάστηκε πολύ χρονικό διάστημα να το μάθει όλη η γειτονιά - εκεί που μέναμε, ήταν σαν μια μικρή Ελλάδα, οι γείτονές μας ήταν Έλληνες¨. Στο τέλος της δεκαετίας 78, επτά από τια12 παιδιά που αποφοίτησαν από το Clyde Quay School ήταν παιδιά μεταναστών από την Ελλάδα. Ελληνικού προέλευσης. Αρχίσαμε να λεμέ τις ιστορίες μας, πως περάσαμε στο ταξίδι μας στη χώρα που άφησαν, αλλά λησμονούσαν να δούνε πάλι.

©All Rights Reserved/Organically cooked. No part of this blog may be reproduced and/or copied by any means without prior consent from Maria Verivaki.